نخستین ثبت رسمی حضور سفره‌ماهی خال‌آبی هندی در آب‌های ایرانی خلیج عمان​​​​​​​

تیم میداف در فروردین ‌ماه ۱۴۰۴ موفق شد برای نخستین بار حضور سفره‌ماهی خال‌آبی هندی با نام علمی Neotrygon indica  را در آب‌های شمالی دریای عمان و در محدوده استان هرمزگان، در اسکله صیادی آبکوهی در شرق استان، به‌طور رسمی ثبت و مستندسازی کند. جزئیات این ثبت ارزشمند در مقاله‌ای علمی و داوری‌ شده که در شهریورماه ۱۴۰۵ منتشر شد، ارائه شده است         . این گزارش گام مهمی در تکمیل اطلاعات مربوط به تنوع زیستی و شناسایی ماهیان غضروفی در خلیج فارس و دریای عمان به شمار می‌رود و ضرورت توجه بیشتر به پایش صید ضمنی در این منطقه را آشکار می‌سازد.
سفره‌ماهی خال‌آبی هندی، گونه‌ای با جثه متوسط از خانواده سفره‌ماهیان (Dasyatidae) است که با ویژگی‌هایی همچون لکه‌های آبی کوچک و حلقه ‌مانند روی سطح پشتی بدن، نوار تیره و ماسک‌ مانند میان دو چشم و الگوی مشخص سیاه و سفید در نیمه انتهایی دم شناخته می‌شود. بررسی‌های ریخت‌سنجی انجام ‌شده روی چهار نمونه نر بالغ صید شده نشان داد که پهنای دیسک بدن آن‌ها با ویژگی‌های ریخت‌شناختی تشخیصی گزارش ‌شده برای این گونه در اقیانوس هند مطابقت دارد. نکته جالب توجه این است که هر چهار نمونه بررسی‌شده نر بودند، موضوعی که می‌تواند احتمال استفاده جنسیتیِ متفاوت از زیستگاه را در این گونه مطرح کند، هرچند برای تایید این احتمال به بررسی‌های بیشتر نیاز است.
پیش از این مطالعه، حضور N. indica  در آب‌های ایران گزارش نشده بود. اطلاعات پیشین درباره پراکنش این گونه بیشتر به مناطقی از جمله خلیج منار (هند)، خلیج بنگال، تانزانیا و سایر مناطق محدود می‌شد. این ثبت جدید، محدوده جغرافیایی شناخته ‌شده این گونه را به‌طور چشمگیری به سمت شمال ‌غرب و تا دریای عمان گسترش می‌دهد و اهمیت اکولوژیک این منطقه دریایی را برجسته می‌کند. با این حال، تغییر رویکرد صیادان محلی از صید ماهیان استخوانی به سمت صید هدفمند سفره‌ماهیان، نگرانی‌های جدی درباره بقای بلند مدت این آبزیان را ایجاد می‌کند.
این تحقیق به‌عنوان بخشی از پروژه پایش ماهیان غضروفی در استان هرمزگان، با حمایت اداره کل حفاظت محیط زیست هرمزگان انجام شد. پژوهشگران میداف در جریان پایش میدانی در اسکله صیادی آبکوهی، نمونه‌های به‌دست ‌آمده از تورهای صیادی محلی را بررسی کردند. سپس هویت گونه در آزمایشگاه و بر اساس بررسی‌های دقیق ریخت‌سنجی و مستندسازی تصویری ویژگی‌های تشخیصی آن تایید شد. شناسایی نمونه‌ها در این مطالعه بر پایه شواهد ریخت‌شناختی انجام گرفت و بررسی ژنتیکی صورت نگرفت.
دریای عمان و خلیج فارس از اکوسیستم‌های دریایی حساس به شمار می‌روند که نقش مهمی به‌ عنوان مناطق زایش و پرورش بسیاری از گونه‌های آبزی ایفا می‌کنند. ثبت گونه‌هایی که پیش‌تر حضور آن‌ها در آب‌های ایران گزارش نشده بود، اهمیت ارزیابی وضعیت حفاظتی این گونه‌ها بر اساس معیارهای فهرست سرخ اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) و همچنین به‌روزرسانی برنامه‌های مدیریت صید و پایش صید ضمنی را بیش از پیش آشکار می‌سازد. حفاظت از این تنوع زیستی منحصربه‌فرد نیازمند همکاری نزدیک نهادهای علمی، سازمان‌های محیط‌زیستی و جامعه صیادی است.​​​​​​​

دوشنبه25آبان ماه1405